Сайт тест режиминде!

ТИЙКАРҒЫ ТӘРБИЯ БАЛАЛАР БАҚШАСЫНАН БАСЛАНАДЫ

«Халқымыз келешегиниң қандай болыўы перзентлеримизге, олардың бүгинги күни қандай тәлим-тәрбия алғанына байланыслы»

Ш.Мирзиёев.

Мәмлекетимиз басшысы: – Биз мектепке шекемги билимлендириў ҳәм мектеп билимлендириўи, жоқары ҳәм орта арнаўлы билимлендириў системасы және ил имий, мәдений мәкемелерди болажақ Ренессанстың төрт байланысқан шынжыры, деп билемиз, деп атап өткен еди 1-октябрь – Муғаллимлер ҳәм устазлар күнине бағышланған салтанатлы мәресимде шығып сөйлеген сөзинде. Бақша тәрбияшысы, мектеп муғаллими, профессор-оқытыўшылар ҳәм миллий дөретиўши зыялыларымызды болса жаңа ояныў дәўириниң төрт таяныш тиреги, деп есаплаймыз.

Ҳақыйқатында да, келешегимиз даўамшылары – перзентлеримиз тәлим-тәрбиясында тийкарғы тырнақ – балалар бақшаларында қәлиплеседи, бақшада алған тәлим-тәрбия тыянақлы негизи болып хызмет атқарады.

Инсан өмири даўамында алатуғын информацияны 60 пайызын бес жасқа шекемги дәўирде қабыл етип алатуғынын есапқа алсақ, әлбетте, балалар бақшаларындағы тәлим-тәрбияның орны оғада гиреўли екенлигин терең аңлаўымызға болады. Ата-бабаларымыз «Болар бала бес жасынан белгили» деп тийкарсыз айтпаған. Сонлықтан, мәмлекетимизде билимлендириўдиң бул буўыны – мектепке шекемги билимлендириў тараўына айрықша итибар қаратылды. Президентимиз тәрепинен 2017-жыл 30-сентябрьде  «Мектепке шекемги билимлендириў системасын басқарыўды түп-тийкарынан жетилистириў ис-илажлары ҳаққында»ғы Пәрманы, сондай-ақ, «Өзбекстан Республикасы Мектепке шекемги билимлендириў министирлигиниң жумысын жетилистириў илажлары ҳаққында»ғы қарарына муўапық мәмлекетимизде биринши мәрте Мектепке шекемги билимлендириў министрлиги шөлкемлестирилди. Мәмлекетимиз басшысының тиккелей көрсетпеси менен өткен 2019-жыл Қарақалпақстан Республикасында Мектепке шекемги билимлендириў жылы деп белгиленди. Усындай илажлардың нәтийжесинде республикамызда балаларды мектепке шекемги билимлендириў мәкемелерине қамтып алыў дәрежеси бир неше барабар өсти. 2019-жыл декабрь айында мектепке шекемги жастағы балаларды бақшаларға қамтып алыў дәрежеси 61,0 пайызды қураған болса, усы жылдың март айына шекем 62,1 пайызға көтерилди. Демек, бул мектепке шекемги билимлендириў шөлкемлериниң жетискенлиги деп есаплаўға болады.

Республикамызда 155 мыңнан зыят 3-7 жастағы балалар бар болатуғын болса, соннан 96.655 бала 823 мектепке шекемги билимлендириў мәкемелеринде тәрбияланып атыр.

Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинетиниң 2020-жыл              9-марттағы «Балаларды басланғыш тәлимге мәжбүрий бир жыллық таярлаў системасын және де раўажландырыў ис-илажлары ҳаққында»ғы қарарына тийкарланып республикамыз бойынша 113 топар шөлкемлестирилди. Оларда 3337 бала бир жыллық басланғыш тәлимге тартылды.

ТӘРБИЯНЫҢ ТИЙКАРЫ   БАЛАЛАР БАҚШАЛАРЫНАН БАСЛАНАДЫ

Мәмлекетимиз Президенти: – Перзентлеримиз тәрбиясында ең тийкарғы буўын есапланған мектепке шекемги билимлендириў системасының жәмийетимиз турмысындағы орны ҳәм әҳмийети ҳеш нәрсе менен өлшеп болмайды. Әйни мектепке шекемги билимлендириў тараўына болған итибар мәмлекеттиң ертеңги раўажланыўы ушын беккем тийкар жаратады,-деп атап көрсетти. Демек, балаларға тəлим-тәрбия беретуғын тәрбияшылардың маманлығын арттырыў, кадрлар таярлаў мәселеси алда турған ўазыйпалардың баслысы. Себеби, жақсы тәрбияшы –балалардың тилин таўып, олардың өмирге көзқарасын дурыс қәлиплестире алады.

Ҳəзирги күнде Республикамызда 398 мәмлекетлик мектепке шекемги билимлендириў шөлкемлери хызмет көрсетпекте. Оларда 6280 педагог хызметкерлер, 2578 жоқары мағлыўматлы, 3702 орта мағлыўматлы кадрлар жумыс алып бармақта. Бул педагог кадрлар  Ташкент ҳәм Нөкис қаласында өз тәжирийбелерин асырып келмекте. Атап айтқанда, 283 педагог хызметкерлер төрт айлық, 140ы тəжирийбесин арттырыў ушын Нөкис мәмлекетлик педагогикалық институтының сыртқы ҳәм арнаўлы сыртқы бөлимлеринде 300 тәрбияшы хызметкерлер оқыўға қабылланып билим алмақта.

Өзбекстан Республикасы билимлендириў орынларына оқыўға қабыл етиў бойынша Мәмлекетлик комиссияның 2020-жыл 7-августтағы 2-санлы ҳәм 28-августтағы 3-санлы баянлама қарарларында белгиленген ўазыйпаларға муўапық министрлик тәрепинен Әжинияз атындағы Нөкис мәмлекетлик педагогика институтына 3 талабан усыныс пенен оқыўға қабыл етилди. Усы күнге шекем 1161 педагог хызметкерлер қайта таярлаў курсларын тамамлады ҳәм мектепке шекемги билимлендириў шөлкемлерине 300 тәрбияшы жумысқа орналастырылды.

 

 

 

БӘСЕКИЛИК – РАЎАЖЛАНЫЎДЫҢ ТИЙКАРЫ

         Бәсекилик болған жерде раўажланыў болады. Бул мектепке шекемги билимлендириў шөлкемлеринде тәлим-тәрбия сапасының артыўына негиз жаратады. Тийкарғы ўазыйпа – мәмлекетлик жеке меншик шериклик тийкарында мәмлекетлик емес мектепке шекемги билимлендириў шөлкемлери тармағын кеңейтиў болып табылады. Аймақларға бириктирилген коммерциялық банклер ҳәм исбилерменлер тәрепинен келешек әўладлар ушын мәмлекетлик емес мектепке шекемги билимлендириў шөлкемлери арасында саламат бәсекиликти күшейтиў арқалы барлық балаларды басқышпа-басқыш мектепке шекемги билимлендириў шөлкемлерине қамтыўды тәмийинлеўден ибарат.

Усы ўазыйпа тийкарында Өзбекстан Республикасы Прездентиниң 2018-жыл 5-апрельдеги қарарына бола Қарақалпақстан Республикасында мәмлекетлик емес мектепке шекемги билимлендириў шөлкемлерин шөлкемлестириў мақсетинде министрлик ҳәм исбилерменлер ортасында              138 (12467 орынға мөлшерленген) шәртнама дүзилди, 81 жойбар ушын   160,7 млрд. сум муғдарында банктен жеңиллетилген кредит ажыратылып қаржыландырылды.

Усындай жумысларымыз нәтийжесинде бүгинги күнге шекем мәмлекетлик жеке шериклик тийкарында 6050 орынға мөлшерленген мәмлекетлик емес мектепке шекемги билимлендириў шөлкемлери өз жумысын баслады. Усы бақшаларда 4,5 мыңға шамалас балалар тәрбияланып атыр. Усы жылдың ақырына шекем 13 жойбар толық иске асырылыўы режелестирилип атыр. Және де мәмлекетлик жеке шерикшилик тийкарында  5 жойбар ушын Өзбекстан Республикасы Президентиниң                               2020-жыл  30-январьдағы  қарарына бола 12,7 млрд.сум муғдарында банктен жеңиллетилген  кредит ажыратылыўы белиленди.

Әлбетте, мектепке шекемги билимлендириў тараўында бирден-бир мәмлекетлик сиясат, оны әмелге асырыў , алдыңғы сырт ел тәжирийбесинен пайдаланған усылларда перзентлеримиздиң ҳәр тәреплеме интеллектуал ақыллы, руўхый ҳәм физикалық раўажланыўы ушын шараятлар жаратыў нәзерде тутылған. Сонлықтан, бул салаға бейимлескен альтернатив усыллар да енгизилмекте. Солардың бири шаңарақлық мәмлекетлик емес мектепке шекемги билимлендириў шөлкеми. Бул өзине жақын, шаңарақ үйлеринен көп парықланбайтуғын заманагөй үлгидеги билимлендириў имаратларында имканият жаратылған орынларда жайласқан. Бул орында бала өзин еркин сезинип, тез көнлигип кететуғыны күнделикли тәжрийбеде сыналмақта. Сол ушын да, Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинетиниң 2018-жыл      30-июльдеги қарарына муўапық Қарақалпақстан Республикасында шаңарақлық мәмлекетлик емес балалар бақшаларын шөлкемлестириў ушын министрлик ҳәм исблерменлер ортасында 418 шәртнама дүзилди. Ҳәзирги күнге шекем шаңарақлық түрдеги 9475 орынға мөлшерленген 379 билимлендириў шөлкемлери өз жумысын баслады. Бул орынларда 750 ден зыят хыметкерлер жумыс ислеп атыр.

ҒАМҚОРЛЫҚ – МОЛ ЖЕМИС ДӘРЕГИ

Ҳәр қандай нәлшени тәрбиялап, меҳир берип ғамқорлық көрсетилсе жемиси мол болады. Ал, перзентлеримизди, келешегимиз әўладларын бәлент шоққыларда көриўимиз ушын да аталарша ғамқорлық зәрүр. Мәмлекетимиз басшысының басламасы менен ҳәр бир аймақтағы мектепке шекемги билимлендириў шөлкемлериниң барған сайын материаллық-техникалық базасын беккемлеўге, оларда тәрбияланатуғын балаларға заманагөй, барлық қолайлықларға ийе, жақтылы имаратларда жайласыўына мәмлекетлик дәрежеде итибар берилиўи күтилген нәтийжени бермекте. Бүгинги күни республикамыздың тек қала район орайларында емес, ең шетки аўылларында да мектепке шекемги билимлендириў шөлкемлериниң избе-из капитал реконструкция ҳәм ири оңлаўдан шығарылыўына, жаңадан қурылыўына ерисип атырмыз.

Өзбекстан Республикасы Президентиниң 2020-жыл 9-январьдағы «2020-2022-жыллары мәмлекетлик инвестиция бағдарламасы ҳаққында»ғы Пәрманына тийкарланып еки жаңа қурылыс, 21 мектепке шекемги билимлендириў шөлкемлерине реконструция жумыслары алып барылып атыр. Республика бюджети есабынан улыўма 23 мектепке шекемги билимлендириў шөлкемлерине 85 млрд. 200 млн.сум қаржы ажыратылды.

Буннан тысқары, Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинетиниң 2020-жыл 4-апрельдеги баянламасында көрсетилгениндей, «Кризиске қарсы гүресиў» фонды есабынан 19 млрд. 215 млн. сум қаржы есабынан                                 5 орындағы балалар бақшаларында реконструкция жумыслары алып барылып, оңлаў жумысларының 85 пайызы орынланды.

ДӘСЛЕПКИ ТӘРБИЯ – НЕГИЗГИ ТЫРНАҚ

Келешек әўладтың тәлим-тәрбиясы ең дәслеп балалар бақшаларында қаланады. Бала тәрбиясы дәслептен қалай бағдарланса солай даўамланады.  Сол ушын, балалар бақшаларында зийрекликке, шақанлыққа, интеллектуал билимге үйренген жас өспирим мектепке қәдем қояр екен, теңлеслеринен ҳәр тәреплеме ажыралып турады, тәртипке тез көнлигип, оқыў-жазыўды аңсат өзлестирип алады. Үйде тәрбия алған балалар менен бақшаларда тәрбияланған балалар арасында «аспан менен жер шелли» өзгешелик сезиледи. Бул турмыста дәлилленген. Сол ушын да, ата-аналар перзентлерин бақшаларға алып барыўды мақул көреди.

Балалар бақшаларындағы тәлим-тәрбияның сапасын асырыўда педагог тәрбияшылардың ис-тәжирийбеси, талапшаңлығы, жаңа методларда излениўшеңлиги айрықша орында турады. Республикамыздағы барлық мектепке шекемги билимлендириў шөлкемлериндеги тәрбияланыўшыларға тәлим-тәрбия «Дәслепки ҳәм мектепке шекемги жастағы балалардың  раўажланыўна қойылатуғын мәмлекетлик талаплары» ҳәм «Даслепки қәдем» мәмлекетлик оқыў бағдарламалары тийкарында әмелге асырылып киятыр. Бул бағдарламаны педагог кадрларға түсиндириў ҳәм әмелиятқа кеңнен қолланыў бойынша бир қанша жумыслар жүргизилди. Жаңа бағдарламаны әмелиятқа енгизиў бойынша тренерлер тәрепинен районларда семинарлар, ашық сабақлар өткерилди. Усы жылы 20-апрельде Қоңырат районында «Дәслепки қәдем» мәмлекетлик оқыў бағдарламасы бойынша республика көлеминде, 13-14-июль күнлери 20-санлы мектепке шекемги билимлендириў шөлкеминде семинар-тренинглер шөлкемлестирилди.

Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинетиниң 470-санлы қарарына байланыслы усы жылдың январь-март айларында 66 мектепке шекемги билимлендириў шөлкемлери Аттестация ҳәм мәмлекетлик Аккредитациядан өткерилди. Өзбекстан Республикасы Мектепке шекемги билимлендириў министрилигиниң 2020-жыл 17-марттағы буйрығына тийкарланып карантин қағыйдаларына байланыслы жумысларын ўақтынша тоқтатып турған барлық балалар бақшалары онлайн оқыў бағдарламасына өтти. Пандемия дәўиринде мектепке шекемги билимлендириў тараўындағы жумыслар аралықтан алып барыў түринде әмелге асырылды. Қарақалпақстан Республикасы Мектепке шекемги билимлендириў министрилигиниң   «Тәлим-тәрбия сапасын тәмийинлеў ҳәм методикалық хызметти шөлкемлестириў» бөлими тәрепинен «Дәслепки қәдем», «Ақылбай» телеграмм топарлары шөлкемлестирилди. Оған барлық қала ҳәм районлардың мектепке шекемги бимлимлендириў бөлимлери ҳәм шөлкемлериниң педагог хызметкерлери ағза болды. Усы телеграмм каналы арқалы районлардағы педагоглар тәрепинен алып барылып атырған шынығыўлар жайластырылып барылды. Соның менен бирге, районлардың мониторинг көрсеткишлери анықланып барылды.

Өзбекстан Республикасы Мектепке шекемги билимлендириў министрлиги тәрепинен 19799 дана «Жазыў дәптери» тарқатылып берилди. Барлық тәрбияшылар ҳәр бир топар ушын телеграмм каналларын ашып,     ата-аналар менен аралықтан онлайн шынығыўларды бирге тамашалап, «Дәслепки қәдем» ҳәм «Ақылбай» телебағдарламадан берилген ўазыйпалары орынланды. Бул бойынша Ташкент қаласында Қарақалпакстан Республикасының ҳәр бир районы ушын тренерлер таярланып, республика көлеминде басқышпа-баскыш семинарлар өткерилди.

Мектепке шекемги билимлендириў шөлкемлериндеги талантлы, тәжирийбели қәнигелерди анықлаў ҳәм олардың усылларын  ен жайдырыўда таңлаўлардың орны гиреўли. Педагог кадрлар арасында «Дөретиўши тәрбияшы» таңлаўы өткерилди. Таңлаўға барлық районлардан меткепке шекемги билимлендириў шөлкемлеринен тәрбияшылар қатнасты. Жеңимпазлар мүнәсип ҳошаметленип, олардың ис тәжирийбелери басқа тәрбияшы педагоглар ушын үлги етип көрсетилди.

Министрликтиң басламасы менен 6-7 жастағы балаларды ҳәр тәреплеме жетикликке раўажландырыў, тәлим-тәрбия бериў ҳәм мектепке таярлаў мақсетинде «Илим жолы» вариатив бағдарламасы ислеп шығылып әмелде қолланылмақта.

МӘЛИМЛЕМЕ-КОММУНИКАЦИЯ ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫ

Бүгин турмысымызда мәлимлеме-коммуникация технологиялары тез пәт пенен раўажланып бармақта. Соның ушын заман менен тең қәдем таслаў, заманагөй раўажланыў ҳәр бир сала ушын үлкен жетискенлик. Республика Мектепке шекемги билимлендириў министрлигине қараслы барлық шөлкемлерде оптика талшықлы интернетке жалғаў бойынша көплеген жумыслар алып барылды.

Өзбекстан Республикасы Президентиниң 2018-жыл 30-сентябрьдеги қарары талапларын әмелде орынлаў мақсетинде республикамызда               398 мәмлекетлик мектепке шекемги билимлендириў шөлкеминиң        320сына байланыс линиялары тартылды, 44инде жуўмақланыўшы қурылмалар қурылды.

Қарақалпакстан Республикасы Мектепке шекемги билимлендириў министрлигиниң http://qrmtv.uz рәсмий веб сайты арқалы усы жылы әмелге асырылған жумыслар бойынша 55 мақала жайластырылды,      http://t.me/qrmtv.uz телеграмм каналы арқалы 415 фото ҳәм видеомағлыўматлар жайластырылып барылды. Қәлеўшилер, ата-аналар бул мағлыўматлар менен танысыўына болады.

МҮРӘЖАТЛАР ИТИБАРДА

Усы жылдың 9 ай даўамында 850ден зыят хүжжетлер министрликке келип түскен болса, 770 пуқарадан мүрәжатлар қабыл етилди. Өзбекстан Республикасы Президентиниң виртуал қабыллаўханасы арқалы 278, аўызеки 207 ҳәм жазба түрде 285 мүрәжат келип түсти. 265 мүрәжат қанаатландырылды, 467 мүрәжат бойынша түсиндириў жумыслары алып барылды. Және де 29 мүрәжат нызам тийкарында үйренилмекте.

Улыўма министрлик алдына қойылған ўазыйпа ҳәм бизиң тийкарғы максетимиз – жоқары интеллектуал жас әўладты тәрбиялап жаңа басқышқа көтериў, мәмлекетимиз алдына мақсет еткен «Үшинши Ренессанс» әўладларын тәрбиялаўдан ибарат. Бул ушын дәўир талабына сай жумысларымызды жаңалап, заманагөй педагогикалық технологиялардан утымлы пайдаланып, үлкен нәтийжелерге ерисиўге жалықпастан хызмет ете беремиз.

 

Ж.УСНАТДИНОВА

Қарақалпақстан Республикасы Мектепке шекемги билимлендириў министри